شوند . « 1 » 3 - هجرت رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم خروج مسلمانان از مكه ، مشركان را به وحشت انداخت زيرا آنان احساس كردند كه اكنون جمعيتى از مسلمانان در يك شهر فراهم آمده و مىتوانند تهديدى جدى براى آنان و كاروانهاى تجارىشان باشند . از اين رو مصمم شدند تا دربارهء رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم كه هنوز در مكه بسر مىبرد تصميمى جدى بگيرند . « 2 » آنان تا آن زمان ، دربارهء كشتن رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم بطور جدى نينديشيده بودند زيرا احساس مىكردند كشتن وى قريش را به اختلاف كشانده و مىتواند نزاعى را كه انتهاى آن قابل پيش بينى نيست بوجود آورد . طبعاً مكه شهرى تجارى بوده و بقاى تجارت بسته به مقدار امنيّت و آرامشى داشت كه در اين شهر وجود داشت . اگر اين آرامش از ميان مىرفت تجارت نيز مختل مىشد . لذا هر بار در اين باره سخن به ميان مىآمد ، يا انديشه‌اى فردى بود كه قابل اجراء نبود يا آنكه بلافاصله از طرف جمع با آن مخالفت مىشد . اما اكنون همين تجارت ( صرف نظر از اصل دشمنى كفر و ايمان ) به دليل كانون خطر شدن يثرب براى كاروانها ، در تهديد قرار گرفته بود . قريش اجتماعى را در دارالندوه كه محل مشاورت بزرگان بود تشكيل داده و در اين باره به شور نشستند . مورخان اين روز را « يوم الزحمه » ناميده‌اند . آنها بر اين نكته واقف بودند كه با پذيرش كامل اسلام در يثرب و رفتن مهاجران ، آنان در برابر مشركان ساكت نخواهند نشست . در اين صورت بهتر است تا از رفتن رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم كه رهبرى اين جريان را به عهده دارد جلوگيرى كنند . در آغاز تصور كشتن رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم را نداشتند و تنها سخن از اخراج يا حبس وى مطرح گرديد . پيشنهاد حبس توسط ابوالبخترى بن هشام و پيشنهاد اخراج از طرف اسود بن ربيع عنوان شد . « 3 » طبعاً اين دو اقدام به ويژه اقدام نخست نمىتوانست مشكل را حل كند ؛ زيرا رفتن رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم از مكه مىتوانست جبهه يثرب را كاملًا آماده مقابله سازد ، حبس وى نيز ممكن است مسلمانان را تحريك بر نجات وى كند . مناسب ديدند تا اميد مسلمانان را از وى قطع كرده و او را به قتل برسانند . خداوند بعدها در سوره انفال ( كه سوره‌اى مدنى است ) حكايت تصميم گيرى آنان را چنين بيان فرمود : « وَ إِذْ يَمْكُرُ بِكَ الَّذِينَ كَفَرُوا لِيُثْبِتُوكَ أَوْ يَقْتُلُوكَ أَوْ

--> ( 1 ) . تاريخ المدينه ج 2 صص 490 - 491 ؛ مجمع البيان ج 10 ص 300 ( از ابن عباس و مجاهد ) ( 2 ) . عيون التواريخ ، ج 1 ، ص 97 ( فلما رأت قريش ذلك حزروا خروج رسول الله « ص » ) ( 3 ) . السيرة الحلبية ج 2 صص 25 - 26